Sâlih Amel Olarak Çevrecilik

Prof. Dr. İbrahim Özdemir
Üsküdar Üniversitesi- Felsefe Bölümü

Modern insanın karşı karşıya bulunduğu sorunlardan birisi, belki de en önemlisi çevresiyle ilgili olan sorunlarıdır. Sebebi ise bu sorunların sadece insanın kendi varlığını değil, gelecek nesillerin sağlıklı bir ortamda yaşama hakkını da tehdit etmesi ve bu niteliğiyle de küresel bir sorun olarak karşımıza çıkmasıdır. Medeniyet tarihçisi Jared Diamond Çöküş adlı kitabında çevre sorunlarının bütüncül bir açıdan ele alınarak dikkate alınmadığında nasıl yıkıcı sonuçlara neden olduğunu bilimsel olarak ortaya koymaktadır (Diamond, 2019).

Medeniyetlerin çöküşünde çevre sorunlarının etkisini dikkate aldığımızda, Kur’an’ın eski medeniyetlerden geriye kalan mekanları ziyaret etme ve dersler çıkarmayla ilgili emirleri farklı bir anlam kazanır. Mesela Muhammed sûresinde yeryüzünde dolaşmamız ve bizden öncekilerin akıbetinin nasıl olduğuna bakmamız istenir (Muhammed 47/10). Bu ve benzeri âyetlerde (Âl-i İmrân 3/137; Kehf 18/59) verilen mesaj, kafirlerin bundan ders çıkarmayacağı ancak Allah’a inananların sadece eski medeniyetlerden geriye kalanlardan değil, her şeyden ders çıkarmasının gerekliliğidir. Elmalılı Hamdi Yazır’ın yukarıdaki âyetle ilgili yorumu konumuz açısından önemlidir. Ona göre insan ibret almak için yeryüzünün her yerini gezip onun içine aldığı Allah’ın acayip yaratıklarını seyretmeli, sâlih kişileri ve büyük yapıları ziyaret etmeli; tarih kitaplarını okuyup incelemeli ve dersler çıkarmalıdır (Yazır, 2009). Bu sebeple Jared Diamond’ın ve ondan çok önceleri İbn Haldun’un Mukaddime’de medeniyetlerin doğuşu, yükselişi ve yıkılışında çevre faktörlerinin ehemmiyetiyle ilgili söylediklerini anlamamız; insan-çevre ilişkilerine Kur’an açısından bakmamız ve çevreyle olan …