Menü
Alparslan Açıkgenç
Alparslan Açıkgenç
Postmodern Çağda İslâmî Bilginin Tezahür İmkânı
Eylül 25, 2023
Yazarın Tüm Yazıları

Postmodernizm bilgisel kesinliğin (yakîn) ve söylemlerde sabit ve değişmez bir anlamın olmadığını savunan şüpheci tutumuyla tanımlanan fikrî bir duruş veya söylem tarzı olarak tanımlanabilir. Postmodernizmde nesnel gerçeğe yönelik iddialar, “sade realizm” olarak reddedilir. Bu yaklaşımın en temel özelliği “evrensel geçerliliğe” asla itibar edilmemesidir. Bu tutum şüphesiz ki İslâmî bilginin postmodern yaklaşım çerçevesinde savunulmasına imkân tanımamaktadır. İslâm bilgi geleneği ise “küllî bir hakikatin” veya her şeyde insandan bağımsız olarak küllî bir hakikatin varlığına o kadar vurgu yapıp savunmuştur ki bu hususu “akîde” meselesi yapmıştır. Bilindiği gibi Nesefî Akîdesinde belirginleşen bu tutum Ehl-i Sünnet’in benimsediği en önemli inanç sistemidir. O kadar ki bu akidenin başlangıç önermesi, inanç sistemine şöyle başlamaktadır: “Ehl-i hak der ki: Eşyanın hakikati sabittir.”[1] Mesele bununla bitmez devamında önemli bir husus daha gelmektedir ki bu da eşyanın hakikatinin bilgisini elde etmek insanlar için mümkündür. Dolayısıyla şüpheciliğe yer yoktur; böylece skeptisizm red edilmiştir. İslâmî bilginin tezahür etmesinin mümkün olduğunu savunmak İslâm bilgi geleneği açısından böylece bir akaid, yani inanç meselesi haline gelmiştir.

Nesefî şüpheciliği red ettikten sonra daha da ilginç bir özellik sergileyerek bilgi elde etme yollarını anlatmaktadır. Bilgi sistemimizi kullanarak bilgi elde ettiğimiz açıktır, tıpkı beslenmek için sindirim sistemimizi kullandığımız gibi. Sindirim sistemimiz ağız ve dişler, tükürük bezleri, yemek borusu, mide ve bağırsaklardan oluşan ancak diğer organlardan da aldığı desteklerle çalışarak beslenme için gerekli olan gıdayı yediklerimizden alıp bedenimize dağıtılmak üzere kan dolaşım sistemine devreder. Bu benzetmeden hareket edersek bilgi sistemimizin hangi organlardan oluştuğunu araştırmamız gerekir. Ancak bilgi işlemleri çok daha soyut ve kavramsal işlemler oldukları için bilgi sistemini oluşturan parçalara organ değil, “kuvve (yeti)” diyoruz. İşte Nesefî bu açıdan bilgi elde etmek için kullandığımız vasıtaları iki başlıkta toplamaktadır: Sağlıklı duyular (görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma), akıl. Ancak bilgi sistemimizin bir parçası olmasa da İslâm bilgi geleneğinin önemli bir unsuru olan vahyi bilgi kaynaklarına dâhil etmek için Nesefî, bilgi kaynağı olarak kabul edilen ve bize nakil ile ulaşan bütün bilgileri de “doğru haber” şeklinde bilgi kaynaklarına eklemiştir. Nesefî inanç esaslarını yazmaya çalıştığı için burada ayrıntıları atlamıştır. İlgilenmek isteyenler için Taftazanî’nin şerhinde bu hususlar ayrıntılı olarak verildiğinden dipnotta verdiğimiz esere başvurulabilir.

Bu şekilde açıklamalarına devam eden Nesefî, bilgi yolları için gerekli ölçütleri vermeye çalışmıştır. Bunlarda önemli olan hiç şüphesiz ki “doğru haber” (haber sadık) meselesidir, çünkü ne tür tarihi bilgiler güvenilir olduğu bilimsel açıdan hassas bir konudur. Zira elde edilecek olan ölçütler vahyin bize hangi doğru araçlarla geldiğini ve bu yollardan hangisinin en güvenilir olduğunu belirtmek gerekir. Bu konuda onun tercihi mütevatir haberlerdir. Yani yalanda ittifak etmeleri mümkün olmayan bir sayıda insanlar tarafında bize aktarılan her haber güvenilirdir. Böyle tarihi olarak aktarılan bilgilere mütevatir (haber-i mütevatir) denir. Nesefî bu şekilde çok fazla ayrıntılara girmeden bir bilgi teorisinin ana hatları Akâid kitabında verilmiştir. Yine çok ilginç bir şekilde diyebilirim ki beklentilerin aksine iman esaslarına hâlâ geçilmeyip bu defa varlık anlayışına geçerek gayet kısa bir şekilde açıklanmıştır: “Âlem a’yân ve a’razdan ibarettir.” A’yân cevher (töz) olarak alınan esas varlıklardır ve bunlar kendi başına kâim olan cüz’i (tikel) nesnelerdir. A’raz (ilinti) ise varlıkların renk, şekil, ağırlık, sıcaklık ve soğukluk gibi nitelikleridir. Bütün cisimler cüz’ü la-yetecezze’ (bölünemeyen parçacık) denilen atomlardan meydan gelmiştir. Gerçek anlamda cevher, atomlardır. Böylece bilgi, varlık ve âlem anlayışları açıklandıktan sonra “Bunların kaynağı nedir?” sorusuna geçilmiştir. Bu soru bizi âlemin yaratıcısı olan Allah’ın varlığı, birliği ve esmâsına getirmektedir. İşte iman esası olarak bilinenler aslında bundan sonra başlamaktadır. Bu durumda felsefede epistemoloji ve ontoloji olarak bilinen bilgi ve varlık konularının akide içine neden alındığını sorgulamak gerekir.

Bu noktada İslâm medeniyetinde bilgi geleneğinin özellikleri devreye girmektedir. Burada Nesefî’nin sunduğu örnek çok güzel bir şekilde bize bu hususta bilgi vermektedir. Akideye bilgi ve varlık anlayışı ile başladığına göre İslâm inanç sistemi bilgi ve bilim üzerine kurulu olması gerekir. Eğer bu husus sadece Nesefî’nin akidesinde gündeme gelmiş olsaydı ona bir istisna olarak bakılır ve bu bilimsellik özelliği geleneğe verilmezdi. Ancak diğer birçok kaynak bunu teyid etmektedir. Mesela büyük kelam filozofumuz İmamu’l-Haremeyn olarak bilinen el-Cüveynî yazdığı Akâid’inde aynı duruşu sergilemiştir. Yani bilgi varlık ve âlem anlayışını açıkladıktan sonra Allah’ın varlığı, esma ve ef’ali gibi konularla devam etmiştir. Buna birçok örnek daha verilebilir.[2] Önemli olan bundan çıkarılması gereken sonuçtur: Güçlü bir bilgi geleneğinin varlığına olan delilleri buralarda görmek mümkündür. O zaman biraz “Gelenek nedir?” ve “Bilgi geleneği ne türden bir bilgidir?” ayrıca “İslâm bilgi geleneğinin özellikleri neler olabilir?” gibi konuları kısaca açmaya çalışmamız gerekecektir.

0 0 Yorumlar
Puan
Bildir
guest

0 Yorum
Satır İçi Geri Bildirimler
Tüm yorumları görüntüle
DOSYA
Hz. Peygamber’in ﷺ Dünyasında Cihad ve Savaş...
Ahmet Özel
En Faziletli ve En Hayırlı Amel Cihad...
Muhammed Emin Yıldırım
Filistin Direnişinde Öncülük ve Önderler...
Hamza Türkmen
Kudüs Davası Bilincimiz ve Aksa Tufanı’nın Değerle...
Maruf Çelik
Aksa Tufanı’nın Geleceği Dönüştürme Etkisi…...
Abdülaziz Tantik
RÖPÖRTAJLAR
“Dünyaların değiştiremediği insanlar ancak dünyala...
Muhammed Emin Yıldırım
“Müslümanın dünyayla ilişkisi tedbir ve temkin ili...
Kasım Küçükalp
... her nimetin bir külfeti var. Gülü seven dikeni...
Ali Osman Öncel
“Resûlullah (sas) ile meşgul olmak, Resûlullah’ı (...
Mustafa Fayda
“Peygamberler dünyayı yaşanır hale getirmek için g...
Mustafa Ağırman
SİRET-İ İNSAN
Savaşın Çocukları
Bahriye Kaman
Toplumun Kurucu Hücresi Olan Ailede Örneklik Vasfı...
Bahriye Kaman
Lider, Önder, Rehber!
Bahriye Kaman
Göçebe Ruhu
Bahriye Kaman
Nitelikler ve Roller
Bahriye Kaman
SİNEMA
Bu Film, Böyle Devam Edemez!
Abdülhamit Güler
Göstermenin Mesuliyetinde Sinemanın Örnekliği...
Abdülhamit Güler
Perdedeki Kimin Afeti, Felaketi, Kıyameti!...
Abdülhamit Güler
Türk Sinemasında Neden Hz. Muhammed (sas) Filmi Yo...
Abdülhamit Güler
İnsanın Göç Meselesi: GÖÇ
Abdülhamit Güler
GEZİ-YORUM
Vakur ve Mahzun Bir Efsanedir: Kudüs...
Mikail Çolak
Habib-i Neccâr’ın Gözyaşları
Mikail Çolak
Avrupa’nın Ortasında Var Edilen Güçlü Bir İnanç İk...
Mikail Çolak
İnsan Göç Eyler
Mikail Çolak
Tarihe Tıp Notu: Daruşşifalar
Mikail Çolak
SAHABİ BİYOGRAFİSİ
Afrâ bint Ubeyd Yüzlü Kadınların Zamanından…...
Rumeysa Döğer
Bütün Şehit Annelerine: Sümeyra Bint Ubeyd Teselli...
Rumeysa Döğer
Ensârî Bir Muhacir: Zekvân b. Abdükays...
Miraç Okutan
İki Hicret Sahibi: Ca’fer b. Ebû Tâlib...
Miraç Okutan
Gönüllerinde Şifayı Taşıyanlar...
Rumeysa Döğer
NEBEVİ VARİSLER
Ömer b. Abdülaziz
Kevser Özdağ
AYETLERLE KONUŞAN ADAM
Sümeyye Çiftçi
Yollarına Mısraların Döküldüğü İnsan...
Sümeyye Çiftçi
Adaletin Sembolü Kâdî Şüreyh (ra)...
Necmeddin Beytullah Ünnü
Scroll Up
0
Düşüncelerinizi çok isterim, lütfen yorum yapın.x